CENNE PURPUROWE EWANGELIE NA WYSTAWIE W SOFII

Sofia, 25 sierpnia 2011 r.

alt
Karta Beratinusa-1

Unikatowe albańskie zabytki – dwie z siedmiu zachowanych na świecie tzw. Purpurowych Ewangelii można oglądać w Sofii na odbywającym się w dniach 22-27 sierpnia XXII Międzynarodowym Kongresie Bizantynistycznym. To wyjątkowe wydarzenie.

Dzieła te przyjechały z Albanii na towarzyszącą Kongresowi wystawę „Blask Bizancjum – bizantyjskie rękopisy na Bałkanach w VI-XVII wieku”. Prezentowanych jest na niej 121 kodeksów, z których 86 pochodzi z Bułgarii, a 35 z Grecji, Macedonii, Albanii i Serbii. Albańskie kodeksy są spośród nich najcenniejsze.

Starszy kodeks pochodzi z VI w. i nosi nazwę Codex Purpureus Beratinus (alb. Kodiku i Purpurt i Beratit), albo Beratinus-1.
alt
Beratinus-1

Beratinus-1 posiada 190 kart i zawiera dwie Ewangelie: Mateusza i Marka, z lukami. Pisany jest srebrem na pergaminie nasączonym purpurą, stąd jego nazwa. Kilka ważnych części Kodeksu pisanych jest złotem. Według not marginalnych od 1356 roku przechowywany był w katedrze św. Marii na górze św. Grzegorza w Beracie.

alt
Beratinus-2

Późniejszy kodeks, zwany Codex Aureus Anthimi (alb. Kodiku i Artë i Anthimit), albo Beratinus-2, powstał w IX w. Posiada 420 kart i zawiera cztery Ewangelie: Jerzego, Łukasza, Mateusza i Marka. Częsciowo pisany jezt złotem.

*   *   *
Dla świata naukowego kodeksy te stały się znane po roku 1875 po tym, jak zostały opisane przez  francuskigo badacza Pierre Batiffoliego. Od tego czasu występują pod wymienionymi wyżej nazwami.

Beratinus-1
i Beratinus-2 znalazły się na liście obiektów poszukiwanych przez okupantów podczas I i II wojny światowej. Do okupacji Albanii przez faszystowskie Włochy w 1939 r. kodeksy pokazywano wiernym raz w roku w dniu Świętego Jana Chrzciciela. Po rozpoczęciu wojny zostały ukryte przez mnichów. Przez długi czas wydawało się, że przepadły. Odnalezione zostały w 1968 roku w studni, w metalowej skrzyni, mocno zawilgocone. W 1971 roku  wyjechały do Chin, gdzie zostały odrestaurowane i skopiowane. Po renowacji karty Beratinusa-1 zostały uszeregowane w dziewięć tomów, Beratinusa-2 w 21.

Od powrotu do Albanii oba zabytki przechowywane są w Albańskim Archiwum Państwowym.

*   *   *
Wystawa w Sofii jest drugą zagraniczną, na którą wyjechały oba kodeksy. Po raz pierwszy 20 kart Beratinusa-1 wysłano w roku 2000 do Biblioteki Watykańskiej, gdzie przez sześć miesięcy były prezentowane na ekspozycji „I Vangeli dei Popoli”, zorganizowanej z okazji Jubileuszu 2000 lat chrześcijaństwa. W roku 2005 Beratinus-1 i Beratinus-2 zostały wciągnięte przez UNESCO na listę "Pamięci Świata". W roku 2010 zostały zdigitalizowane.

*  *  *
Bułgarzy zobaczą to, co widziało tylko niewielu Albańczyków. W Albanii pokazywane były trzykrotnie (w latach1989, 1999, 2002), przez kilka godzin, tylko dla wybranych gości i przy zachowaniu szczególnych środków bezpieczeństwa. Na innych wystawach sztuki bizantyńskiej występują ich kopie, bądź fotografie.

Ze względu na rangę wystawy i wartość obiektów porozumienie w sprawie ich prezentacji w Sofii zawarto na szczeblu rządowym. Premier Sali Berisha podpisał listę oryginalnych dokumentów, a rząd bułgarski zagwarantował im bezpieczeństwo.
Wystawa potrwa do 25 września 2011 r., skąd 2 października Purpurowe Ewangelie powrócą do Albanii.

Post Scriptum
Albania posiada wiele zabytkowych rękopisów. W „Katalogu średniowiecznych kodeksów Albanii” opisanych zostało 100 kodeksów, zgromadzonych w jednym zbiorze o numerze „488”. Zbiór ten powstał w 1980 r. Później dołączono do niego jeszcze 17 fragmentów innych kodeksów.
Znaczna liczba kodeksów, może jeszcze ze 100, albo i więcej, nie weszła do tego zbioru i znajduje się w kolekcjach kościelnych, bądź indywidualnych. Wiele oryginalnych obiektów przechowywanych jest w Muzeum Sztuki Średniowiecznej w Korczy, w Bibliotece Narodowej w Tiranie, a także w bibliotekach prywatnych. Kodeksy w zbiorach prywatnych nie zostały opisane w żadnym katalogu czy rejestrze, nie jest znane ich dokładne miejsce pobytu, opis fizyczny czy przedmiotowy. Większość z nich narażona jest na zniszczenie, bądź sprzedaż za granicę bez pozostawienia śladów.


Źródła:
Wikipedia; PAP;artykuły: Arben Rrozhani, “Kodiket e Beratit do të ekspozohen në Bullgari”, Panorama 18.VIII.2011
Shaban Sinani, "Kodikët e Shqipërisë"
www.beepworld.de/memberdateien/members/pashtriku/Kanuni/kodiketeshqiperise.htm

tłum. i oprac. Dorota Horodyska


Towarzystwo Polsko-Albańskie
05-805 Otrębusy
ul. Spacerowa 17
 
Konto:

Towarzystwo Polsko-Albańskie
58 2130 0004 2001 0741 4378 0001
Volkswagen Bank Polska S.A.

 

Dziś141
W tygodniu852
W miesiącu6366
Wszystkie270690

czwartek, 28 październik 2021
DMC Firewall is developed by Dean Marshall Consultancy Ltd